Cultuurhistorische
wandelingen met een vleugje landschap en natuur zijn het
tegenwoordig helemaal. In die trend gaat IVN Nuth mee bij een wandeling
rond Holset en Vaals waarbij de industriële wortels
van Zuid Limburg worden blootgelegd uit de tijd van
de dageraad van de industriële revolutie in Europa,
aangedreven door water en nog niet door stoom. Ook
het Malensbosch in late herfsttooi bezoeken we, sterrenstenen en
grafheuvels laten we niet links liggen. Vertrek vanaf de markt
te Nuth op zondag 13 november om 13.30uur. Vertrek
te Holset bij de kerk om 14.00uur.
Vaals, eens een textielcentrum van Europese betekenis
Zondag 13
november staat de wandeling “Wortels van de
industriële geschiedenis op het programma. Hierbij een korte
inleiding.
De geschiedenis van de lakenindustrie in Vaals begint als voortvarende
fabrikanten uit Aken hun bedrijven om verschillende redenen geleidelijk
overbrengen naar Burtscheid, Monschau en Vaals.
Misschien wel de voornaamste familie van lakenfabrikanten te
Aken was de familie Clermont. Johann Adam Clermont (1673- 1731)
heeft zijn lakenhandel tot hoge bloei gebracht. Hij leverde aan
het Russische en het Oostenrijkse hof uniformstoffen voor de
garderegimenten. Hij was zo vermogend, dat hij in 1716 in staat
was kasteel Neubourg te Gulpen te kopen.
De belangrijkste man voor Vaals was waarschijnlijk zijn kleinzoon,
Johann Amold (1728-1795) die in 1761 zijn bedrijf over bracht
naar Vaals. Daar hadr de familie Trostdorff sinds ongeveer 1699
een zeer florerende naaldenfabriek. Hun huis in de Kerkstraat
herbergt nog vele bouwkundige en artistieke kostbaarheden. Het
zelfde geldt voor de bedrijven de "Cereshoeve" en de "Der
Bau" van andere naaldenfabrikanten. Naast deze naaldenindustrie
had Vaals een belangrijk aantal thuiswevers die hun lakens leverden
aan de zogenaamde Verlegers (rijke lakenhandelaren). De Verleger
voerde de laatste produktiefase, het verven en finishen, uit.
Johann Arnold von Clermont kocht in 1761 Kasteel Vaalsbroek met
zijn vele bezittingen in Vaals en omgeving. Tegelijkertijd liet
hij in Vaals het stamhuis van de Clermonts bouwen. In 1765 was
dit huis klaar en kon hij zijn bedrijf naar hier overbrengen.
De zaken van Johann Arnold von Clermont te Vaals gingen zeer
goed tot aan de Franse tijd. In 1776 na de dood van zijn moeder
werd hij tevens belast met de leiding der fabrieken van wijlen
zijn vader (te Aken). Zijn invloed steeg, zijn aanzien nam toe,
zijn prachtvertoon nam buitengewone vormen aan en dat wilde hij
ook weten, zoals we zullen zien als we bij het gebouw staan.
Het stamhuis van de Von Clermonts lag aan de oude straat van
Aken naar Maastricht. Achter het huis moet Von Clermont een enorm
park aangelegd hebben. In vijvers verzamelde hij het water van
de beekjes. Dit gebruikte hij niet alleen voor zijn vissen en
zijn bedrijven maar ook voor de voorziening van de bevolking
met gezond drinkwater. In een van deze vijvers aan het noordelijke
einde van zijn bezittingen liet Von Clermont volgens de mode
van de tijd een obelisk zetten. Dit monument staat nog op dezelfde
plaats en is thans de afsluiting van het gemeentelijke park aan
de Maastrichterlaan.
In 1783 verloor Johann Arnold von Clermont zijn vrouw en hij
vertrouwde de leiding van zijn zaken toe aan zijn twee oudste
zoons en ging veel op reis. In 1793 trok hij zich geheel terug
uit de lakenhandel en wijdde zijn gehele aandacht aan Kasteel
Bloemendal.
Na de dood van Johann Arnold werden de bezittingen verdeeld onder
zijn zonen, maar de zaken gingen slecht met faillissementen als
gevolg. De bezittingen van de Clermonts gingen in andere handen
over. Het stamhuis nam de familie Tyrell uit Aken over, die hun
lakenhandel van hieruit verder bedreven. Kasteel Bloemendal en
Vaalsbroek gingen dikwijls in andere handen over; het zijn thans
een luxe hotel en een culinair en partycentrum.
Na 1813 ging het ook met de industrie te Vaals zienderogen achteruit.
Vaals lag in een uithoek van Nederland en was omringd door douane-muren,
die het de bedrijven onmogelijk maakten te blijven concurreren.
Ook de door Koning Willem I aangelegde betere straatweg, de tegenwoordige
Maastrichterlaan, als verbinding met Maastricht kon deze moeilijkheden
niet uit de wereld helpen.
In deze inleiding ga ik niet diep in op het verhaal van de wandeling.
Als u bijvoorbeeld wil weten waarom de fabrikanten uit Aken vertrokken,
dan krijgt u het antwoord op die vraag tijdens de wandeling.
Dus tot ziens?!
